Review sách “21 bài học của thế kỷ 21” – Yuval Noah Harari

Có lẽ không phải nói quá nhiều về Yuval Noah Harari. “21 bài học cho thế kỷ 21” là quyển sách thứ 3 của ông, sau khi ra mắt 2 cuốn sách nổi tiếng là “Sapiens: Lược sử loài người”“Homo Deus: Lược sử tương lai”.

Trong cuốn “Sapiens: Lược sử loài người”, tác giả đã cho người đọc thấy rõ quá khứ nhân loại được thống nhất và phát triển dựa trên những thứ gọi là “hư cấu”. Mặt khác, trong cuốn “Home Deus: Lược sử tương lai”, tác giả đã cho thấy tham vọng muốn trở thành những vị thần trong tương lai. Còn trong cuốn “21 bài học cho thế kỉ 21” này, lần đầu tiên tác giả nếu lên ý kiến của bản thân về những vấn đề hiện tại. Hãy cùng tìm hiểu những nội dụng chính của cuốn sách qua bài viết này.

Mua sách tại Shopee  Mua sách tại Tiki Mua sách tại Fahasa 

Mục lục của cuốn “21 bài học cho thế kỷ 21”

Thách thức công nghệ

  1. Vỡ mộng
  2. Công việc
  3. Tự do
  4. Bình đẳng

Thách thức chính trị

  1. Cộng đồng
  2. Văn minh
  3. Chủ nghĩa dân tộc
  4. Tôn giáo
  5. Nhập cư

Tuyệt vọng và hi vọng

  1. Chủ nghĩa khủng bố
  2. Chiến tranh
  3. Khiêm nhường
  4. Chúa
  5. Chủ nghĩa thế tục

Sự thật

  1. Ngu dốt
  2. Công lý
  3. “Hậu-sự thật”
  4. Khoa học viễn tưởng

Bền bỉ

  1. Giáo dục
  2. Ý nghĩa
  3. Thiền

Nội dung chính của cuốn “21 bài học cho thế kỷ 21”

Ai trong chúng ta cũng đều tự hiểu rõ những việc nào là quan trọng đối với bản thân, tuy nhiên hầu hết chúng ta đều chỉ tập trung được vào những vấn đề trước mắt mà quên đi những việc quan trọng đó. Một trong những lý do cốt yếu nhất của vấn đề này chính là việc có quá nhiều thông tin đối với từng cá nhân trong xã hội ngày nay.

Song song với việc có quá nhiều thông tin, con người hiện nay có rất nhiều bài toán khó, những thách thức cần được giải quyết. Dưới đây là những nội dung chính được tác giả nêu trong từng phần của cuốn sách,

Thách thức công nghệ

Trong cuốn sách “Homo Deus: Lược sử tương lai” trước đó của mình, Harari đã chỉ rõ ra tầm ảnh hưởng của sự phát triển khoa học cũng như công nghệ đối với đời sống của con người.

Trong khi những câu chuyện trong quá khứ đều có thể tóm gọn lại như những câu chuyện kể thì những vấn đề hiện nay như sự thay đổi của chủ nghĩa cộng sản, chủ nghĩa tự do, sự thật đằng sau những hiệp ước quốc tế thì cùng với sự phát triển của công nghệ sẽ rất khó để có thể tóm gọn lại nội dung giống như những câu chuyện kể trong quá khứ.

Chúng ta đang sử dụng và bị lệ thuộc quá nhiều vào công nghệ trong khi bản thân lại không hiểu rõ nguyên lý hoạt động của nó. Ngay tại thời điểm này “OK, Google” đã có thể trả lời rất nhiều thắc mắc của chúng ta. Đến một thời điểm nào đó tất cả mọi công việc của chúng ta cũng sẽ bị thay thế bởi Robot. Và cũng rất có thể con người sẽ phải làm việc dưới sự chỉ huy của AI (trí tuệ nhân tạo).

Mạng lưới được xây dựng bởi những câu chuyện thần thoại hay tôn giáo của Sapiens dần sẽ bị thay thế bới thế giới của những thuật toán. Trong tương lai có thể thế giới của chúng ta sẽ trở thành một thế giới không biên giới nhưng điều này cũng có nghĩa là thế giới sẽ trở nên bất bình đẳng hơn bao giờ hết. Bới vì sẽ có một tầng lớp mới – tầng lớp cao cấp có thể bảo dưỡng, phát triển kĩ thuật.

Thách thức chính trị

Sự hợp nhất của công nghệ thông tin và công nghệ sinh học đang đe dọa những giá trị cốt lõi của tự do và bình đẳng. Bất cứ giải pháp cho thách thức công nghệ nào cũng cần phải đòi hỏi sự hợp tác toàn cầu.

Khác với quá khứ vài trăm năm trước, về bản chất, loài người chỉ có một nền văn mình duy nhất. Ví dụ như về y tế. Nếu như ngày xưa, mỗi một thầy lang ở một khu vực lại cho ra những chẩn đoán khác nhau, những loại thuốc khác nhau cho cùng một loại bệnh thì bây giờ dù cho chúng ta có đang sống ở Việt Nam hay bất kỳ một nước nào trên thế giới thì về cơ bản sau những xét nghiệm đã được thông nhất trên toàn cầu, các bác sĩ cũng sẽ đưa ra những chẩn đoán và kết luận giống nhau về một loại bệnh. Tương tự giáo dục cũng vậy, những công thức vật lý hiện nay không khác nhau khi chúng ta học ở Châu Phi hay Châu Á.

Cùng chung một nền văn minh như vậy, nhưng thế giới đang bị chia tách bởi những yếu tố chính trị, khi những vị thần linh của từng tôn giáo – sức mạnh lớn nhất giúp những Sapiens liên kết với nhau đang phụng sự cho những quốc gia. Không có quá nhiều sự khác biệt giữa Hồi giáo Shiite, Ả Rập Xê Út Hồi giáo Sunni hay Israel Do Thái giáo nhưng “chủ nghĩa dân tộc” và việc tôn giáo bị sử dụng như những công cụ phục vụ cho chính trị đã gây ra rất nhiều những vấn đề mang tính toàn cầu mà con người phải đối mặt trong thế kỉ 21.

Tuyệt vọng và hi vọng

Yuval Harari đã dành hẳn một chương để nói về khủng bố. Đa phần tất cả mọi người trên thế giới đều cảm thấy sợ hãi và tưởng tượng ra cảnh bản thân mình là người bị hại khi nhắc đến hai từ này.

Khủng bố và chiến tranh cũng vậy, để hiểu được lý do cụ thể chúng ta cần phải hiểu bối cảnh đằng sau của nó. Vấn đề ở đây chính là “mọi người đều tin tưởng rằng văn hóa mà bản thân mình đang theo đuổi là trung tâm của thế giới”.

Theo Harari, để không xảy ra khủng bố hay chiến tranh, chúng ta cần có một quan điểm khiêm tốn hơn khi tự nhân mình là trung tâm của thế giới và có một cái nhìn khách quan hơn đối với tôn giáo. Tôn giáo hay hệ tư tưởng nào cũng có hai mặt của nó. Một câu hỏi rất hay mà Harari đã gửi cho người đọc, đó là: “Sai lầm lớn nhất mà tôn giáo bạn đang theo đuổi là gì?

Sự thật

Yuval Harari đã dành hẳn phần 4 trong cuốn sách này để nói về chủ đề “Sự thật”. Đây là một vấn đề lớn và rất quen thuộc với tất cả chúng ta hiện nay. Một ví dụ điển hình của nó là những thông tin sai sự thật “Fake news”.

Một điều đáng sợ là những thông tin sai sự thật này đã và vẫn đang tồn tại giống như một phần không thể thiếu của cuộc sống hiện nay. Theo ý của tác giả. “hậu – sự thật” có nghĩa là tin vào những gì những người khác nói là “sự thật” Không cần nói đâu xa, những tôn giáo phổ biến nhất hiện nay trên thế giới như Thiên Chúa Giáo hay Đạo Hồi đều xuất phát từ những “thông tin sự thật” chưa hề được kiểm chứng. Rõ ràng  loài người chúng ta đang sống trong một xã hội “Hậu – Sự thật”. Harari đã viết như sau: ”Một lời nói dối nói ra một lần mãi là lới nói dối, nhưng một lời nói dối nói đi nói lại một ngàn lần sẽ thành sự thật”.

Trong thời kì có quá nhiều thông tin và việc kiểm chứng thông tin đó là thật hay giả tương đối khó khăn, Yuval Harari đã khuyên chúng ta: “Nếu thực sự quan tâm đến vấn đề nào đấy, hãy cố gắng đọc các tài liệu khoa học liên quan. Có thể đó là các bài báo được đánh giá ngang hàng (peer-reviewed articles), các cuốn sách được xuất bản bởi các nhà xuất bản học thuật nổi tiếng và các tác phẩm từ những giáo sư đến từ các tổ chức có uy tín. Khoa học rõ ràng có những hạn chế của nó, và nó đã có nhiều điều sai trái trong quá khứ. Tuy nhiên, cộng đồng khoa học là nguồn tri thức đáng tin cậy nhất trong nhiều thế kỷ qua”

Bền bỉ

Tác giả đặt tên cho phần cuối cùng của cuốn sách là “Bền bỉ” hay có cách dịch khác là “Khả năng phục hổi” và đã chỉ ra 3 lĩnh vực quan trọng nhất con người cần chuẩn bị để đối đầu với muôn vàn khó khăn ở hiện tại.

Đầu tiên đó là giáo dục. Nếu như rơi vào thời kì cách đây 1000 năm, con người chỉ cần học được kĩ năng gieo trồng là có thể chắc chắn sẽ sống được ít nhất 50 năm thì thời đại ngày nay đã hoàn toàn khác. Chúng ta không thể tưởng tượng được thế giới 50 năm nữa sẽ như thế nào. Nếu như các bạn học lập trình, rất có thể máy tính sẽ thay bạn lập trình với tốc độ nhanh gấp hàng trăm lần. Nếu như các bạn học ngoại ngữ, những phần mềm phiên dịch chắc chắn sẽ làm tốt và chinh xác hơn các bạn rất nhiều. Lời khuyên mà tác giả dành cho các bạn trẻ ngày nay đó chính là “hãy hiểu chính mình”. Nhưng khác với việc “hiểu chính mình” ở những thời đại trước, việc này trở nên cực kỳ cấp bách trong thời đại ngày nay khi mà tất cả các phương tiện thông tin đều đang cố gắng kiểm soát suy nghĩ của từng con người.

Tiếp theo, tác giả chia sẻ suy nghĩ của mình về “ý nghĩa cuộc sống”. Đây chắc chắn sẽ là chủ đề mà bất kỳ ai cũng đã hoặc sẽ nghĩ tới nhiều nhất trong đời. Văn hóa kể chuyện đã có từ những Sapiens và con người thời nay cũng vậy, họ cũng muốn kể một câu chuyện về cuộc đời mình mà trong đó bản thân là nhân vật chính và quan trọng hơn nhân vật chính đó phải có một bản sắc lớn lao hơn thực tế.

Ở đây, tác giả nhấn mạnh về một khái niệm trong Đạo Phật gọi là “vô thường”. Chúng ta có thể khám phá ra những nơi xa nhất của thiên hà, của thân thể hoặc trong tâm trí nhưng chúng ta sẽ không bao giờ tìm được thứ gì mà không bao giờ thay đổi. Vậy chúng ta phải làm gì trong hoàn cảnh này. Câu trả lời của Đạo phật chính là “Không làm gì cả”.

Đây có lẽ cũng chính là lý do mà Harari dành hẳn một chương cuối cùng của cuốn sách để nói về “Thiền”. Bản thân chính tác giả cũng đang dành ra 2 giờ mỗi ngày để thực hành thiền. Phải chăng tác giả muốn nhắn nhủ đến bạn đọc rằng bằng phương pháp thiền, chỉ quan sát mà không suy nghĩ gì cả, chúng ta sẽ hiểu rõ hơn về bản thân và đó sẽ là phương pháp tốt nhất để đối diện với rất nhiều khó khăn trong thế kỉ 21 này?

Tổng kết

Mua sách tại Shopee  Mua sách tại Tiki Mua sách tại Fahasa 

Giống như 2 cuốn “Sapiens: Lược sử loài người” và “Homo Deus: Lược sử tương lai”, “21 bài học cho thế kỷ 21” cũng là một cuốn sách được tổng hợp từ kho tàng kiến thức khổng lồ cùng những lý luận rất “cá tính” nhưng chặt chẽ của Yuval Harari.

Công nghệ đang làm thay đổi cuộc sống của con người với một tốc độ chưa từng thấy. Những video chúng ta đang xem trên Tiktok, Youtube, những bản nhạc đang nghe trên Spotify hay cả những bản tin thời sự đang đọc trên mạng là một sự sắp xếp chu đáo của những gì mang tên “Thuật toán”. Sau khi đọc xong cuốn “21 bài học của thế kỉ 21” của Harari chắc chắn chúng ta sẽ tự hỏi liệu chúng ta chỉ cần ăn những món ăn đang được dâng lên tận miệng đó và cảm thấy ngon miệng hay phải làm một cái gì đó để không chấp nhận việc bị công nghệ điều khiển.   

“21 bài học  cho thể kỉ 21” là một cuốn sách khá nặng về kiến thức khi những gì tác giả nếu trong sách vừa sâu vừa đa dạng. Cũng có nhiều ý kiến cho rằng cách nhìn của Harari về thế giới có phần hơi tiêu cực. Tuy nhiên, theo mình đây là một quyển sách nên đọc, không chỉ để nâng cao kiến thức mà còn để suy ngẫm thêm về những gì mình nên làm trong một thế giới đang biến đổi khôn lường.

Leave a Reply