Tứ diệu đế – 4 chân lý của Phật giáo

Tứ Diệu Đế (四諦) còn được gọi là  Tứ Thánh Đế (四聖諦) , là nền tảng căn bản của Phật giáo.

Trong đó, chữ “Đế” (諦) có nghĩa là chân lý, vì vậy:

• Tứ Thánh Đế có nghĩa là bốn chân lý cao quý.
• Tứ Diệu Đế có nghĩa là bốn chân lý cốt lõi của giáo lý nhà Phật

Tất cả những gì Đức Phật giảng dạy đều xoay quanh bốn chân lý này.

Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu Tứ diệu đế – bốn chân lý trong Phật giáo là gì, cũng như phân tích từng phần một cách dễ hiểu nhất.

Tứ Diệu Đế là gì?

Bốn chân lý trong Tứ Diệu Đế chính là nguyên nhân và kết quả của khổ đau, nguyên nhân và kết quả của hạnh phúc.

Những gì Đức Phật giảng dạy đều xoay quanh bốn chân lý này, không có gì ngoài điều đó.

Giáo lý nhà Phật dựa trên nguyên tắc nhân quả:

• Mọi kết quả đều có nguyên nhân.
• Mọi khổ đau trong cuộc đời đều có nguyên nhân.
• Hạnh phúc cũng có nguyên nhân của nó.

Vì vậy, những nỗi khổ trong cuộc đời không tự nhiên xuất hiện mà đều có nguyên nhân sâu xa. Cũng giống như vậy, để đạt được hạnh phúc, cần có những nguyên nhân thích hợp.

Bốn chân lý này được kinh điển ghi chép như sau:

“Có bốn chân lý cao quý: Khổ Đế, Tập Đế, Diệt Đế, Đạo Đế.”

• Khổ Đế …… Chân lý rằng “cuộc đời là khổ”.
• Tập Đế …… Chân lý vạch rõ nguyên nhân của khổ đau.
• Diệt Đế …… Chân lý vạch rõ hạnh phúc chân thật.
• Đạo Đế …… Chân lý vạch rõ con đường dẫn đến hạnh phúc chân thật.

Tứ diệu đế này còn được gọi là “Khổ Tập Diệt Đạo” bằng cách lấy chữ cái đầu của Khổ Đế, Tập Đế, Diệt Đế và Đạo Đế.

Giải thích về Tứ Diệu Đế bằng ví dụ y học

Để giúp mọi người dễ hiểu hơn về Tứ Diệu Đế, Đức Phật đã ví nó như cách một thầy thuốc chữa bệnh. Trong Tạp A-hàm Kinh (雑阿含経), Đức Phật giảng như sau:

“Có bốn điều kiện để trở thành một vị danh y chân chính.”
1) Biết rõ về bệnh.
2) Biết rõ nguyên nhân gây bệnh.
3) Biết rõ cách chữa bệnh.
4) Biết rõ khi nào bệnh đã khỏi và không tái phát.”

(Trích từ Tạp A-hàm Kinh)

Cũng như một vị danh y giỏi cần hiểu rõ bốn yếu tố trên, một bậc Như Lai (如来), người đã đạt đến Đẳng Chánh Giác (等正覚), cũng sử dụng Tứ Diệu Đế để “chữa trị” nỗi khổ đau của chúng sinh.

• Khổ Đế (苦諦) tương đương với việc nhận diện triệu chứng bệnh.
• Tập Đế (集諦) tương đương với việc xác định nguyên nhân gây bệnh.
• Diệt Đế (滅諦) tương đương với trạng thái khỏi bệnh hoàn toàn.
• Đạo Đế (道諦) tương đương với phương pháp điều trị đúng đắn.

Ví dụ: Chẩn đoán bệnh

Khi một người bị bệnh, bước đầu tiên khi đến bệnh viện là chẩn đoán triệu chứng.

Ví dụ: Nếu một người có sốt cao, chóng mặt, chảy nước mũi, ho, đau nhức toàn thân, bác sĩ sẽ chẩn đoán rằng đó là bệnh cảm cúm.

Tương tự, Khổ Đế chính là nhận diện các khổ đau trong cuộc sống, giống như cách bác sĩ nhận diện triệu chứng bệnh.

Khi một người bị sốt, chóng mặt hay mệt mỏi, những triệu chứng đó không tự nhiên xuất hiện, mà đều có nguyên nhân.

Trong Phật giáo, chân lý về nguyên nhân của khổ đau được gọi là Tập Đế (集諦).

Tập Đế – Nguyên nhân của khổ đau

Bệnh tật không tự nhiên sinh ra mà có nguyên nhân gây bệnh. Nếu tìm ra nguyên nhân, ta có thể điều trị nó tận gốc.

Tương tự, tất cả khổ đau trong cuộc sống đều có nguyên nhân. Chúng ta phải nhận diện đúng gốc rễ của đau khổ để có thể giải quyết chúng triệt để.

Diệt Đế – Trạng thái khỏi bệnh

Người bị bệnh bẩm sinh chưa từng trải qua cảm giác khỏe mạnh, nên họ không thể hình dung được hạnh phúc của một cơ thể khỏe mạnh. Vì vậy, họ cần được chỉ ra thế nào là một trạng thái khỏe mạnh thực sự.

Cũng giống như vậy, chúng sinh đã trôi lăn trong đau khổ từ vô lượng kiếp, chưa từng biết đến trạng thái giải thoát hoàn toàn. Vì vậy, Đức Phật dạy rằng có một trạng thái hoàn toàn không còn khổ đau, đó là Diệt Đế (滅諦) – tức Niết Bàn.

Đạo Đế – Phương pháp chữa bệnh

Sau khi biết bệnh có thể chữa khỏi, bước tiếp theo là tìm phương pháp điều trị đúng đắn.

Phật giáo cũng vậy, con đường để đoạn trừ khổ đau và đạt đến Niết Bàn chính là Đạo Đế (道諦). Đây là phương pháp tu tập đúng đắn giúp con người giải thoát khỏi sinh tử luân hồi.

Ứng dụng Tứ Diệu Đế vào đời sống

Không chỉ dùng để giải thích khổ đau trong sinh tử, mà Tứ Diệu Đế còn có thể áp dụng vào bất kỳ lĩnh vực nào trong cuộc sống.

Ví dụ: Nếu bạn có một ước mơ hay lý tưởng, nhưng hiện tại chưa thực hiện được, điều đó có nghĩa là giữa thực tế và lý tưởng có một khoảng cách.

• Khổ Đế → Hiện tại bạn chưa đạt được mục tiêu (thực trạng khó khăn).
• Tập Đế → Nguyên nhân vì sao bạn chưa đạt được mục tiêu.
• Diệt Đế → Mục tiêu và trạng thái khi đạt được mục tiêu.
• Đạo Đế → Phương pháp cụ thể để đạt được mục tiêu.

Vậy, Đức Phật đã dạy những gì trong từng phần của Tứ Diệu Đế? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết hơn.

1 Khổ Đế là gì?

Bản chất thật sự của cuộc đời

Phật giáo dạy rằng trước tiên, con người phải đối diện với thực tại.

Ví dụ, nếu bạn đang mắc nợ, chắc chắn bạn sẽ cảm thấy đau khổ.

Khi thực tế quá khắc nghiệt, một số người cố trốn tránh nó, chẳng hạn như uống rượu để quên đi nỗi lo.

Tuy nhiên, trốn tránh thực tế không làm mất đi món nợ.

Ngược lại, theo thời gian, tình hình có thể trở nên tồi tệ hơn.

Muốn thoát khỏi gánh nặng nợ nần, trước hết, bạn phải nhìn thẳng vào sự thật rằng mình đang mắc nợ. Nếu không làm được điều đó, bạn sẽ không thể tìm ra giải pháp.

Vì vậy, Phật giáo dạy rằng điều đầu tiên cần làm là nhìn nhận thực tế cuộc đời.

Đây chính là Khổ Đế (苦諦).

Khổ Đế – Chân lý về khổ đau

“Khổ Đế” có nghĩa là “Cuộc đời là khổ” – tất cả mọi người đều phải đối mặt với đau khổ và phiền não.”

Có thể có người sẽ phản biện:
“Nhưng tôi thấy cuộc sống cũng có nhiều niềm vui mà?”

Tuy nhiên, niềm vui đó thực chất là gì?

Phật giáo dạy rằng những niềm vui trong cuộc đời chỉ là sự thỏa mãn dục vọng.

Và sự thỏa mãn dục vọng cuối cùng cũng sẽ dẫn đến khổ đau.

Ngoài ra, trong 62 loại tà kiến được gọi là Lục Thập Nhị Kiến (六十二見), có một quan điểm gọi là Hiện Pháp Niết Bàn (現法涅槃).

Ngoại đạo (外道) có nghĩa là những giáo lý đi chệch khỏi chân lý.

Một trong những quan điểm của ngoại đạo này cho rằng:
“Chỉ cần thỏa mãn năm dục (五欲), con người có thể đạt được Niết Bàn ngay trong hiện tại.”

Nói cách khác, đây là quan niệm cho rằng sự thỏa mãn dục vọng chính là hạnh phúc thực sự.

Tuy nhiên, đây không phải là chân lý.

Phật giáo dạy rằng sự thỏa mãn dục vọng không thể mang lại hạnh phúc chân thật.

Cuộc sống vốn dĩ là khổ?

Ngược lại, khi nghe câu “Đời là khổ”, có người có thể nghĩ:
“Chuyện đó ai mà không biết?”

Tuy nhiên, ngay cả những người đã biết rõ điều này, họ vẫn có suy nghĩ như sau:

• “Nếu có nhiều tiền hơn, tôi sẽ hạnh phúc…”
• “Nếu được mọi người kính trọng, tôi sẽ hài lòng…”
• “Nếu được làm công việc mà tôi yêu thích, tôi sẽ thỏa mãn…”
• “Nếu có tình yêu thương bao bọc, tôi sẽ mãn nguyện…”
• “Nếu tôi có được thứ đó, tôi sẽ hạnh phúc…”
• “Nếu tôi có thể làm điều đó, tôi sẽ cảm thấy trọn vẹn…”

Họ tin rằng đâu đó trên con đường này sẽ có hạnh phúc, nên cả cuộc đời họ dốc hết sức chạy theo những điều đó.

Nhưng thực chất, chúng ta – những con người còn đầy mê lầm – không nhận ra rằng hạnh phúc không nằm ở hướng đó.

Vì không nhận ra sự thật này, chúng ta không thể thoát khỏi khổ đau và cuộc đời ngắn ngủi trôi qua trong u mê.

Nhận thức sai lầm về đau khổ và hạnh phúc

Nếu một người mắc bệnh mà không nhận ra rằng mình đang bị bệnh, thì họ sẽ không có ý định chữa trị.

Tương tự, nếu con người không nhận ra nguyên nhân khiến họ không thể thoát khỏi đau khổ, thì họ cũng không thể tìm được con đường dẫn đến hạnh phúc chân thật.

Vì vậy, trước tiên, Đức Phật dạy một chân lý bất biến:

“Mọi người đều đang chịu khổ đau.”

Điều này đúng với mọi thời đại, mọi quốc gia, và tất cả chúng sinh không có ngoại lệ.

Khổ đau trong cuộc sống từ xưa đến nay, ở khắp mọi nơi

Ví dụ, Tokugawa Ieyasu (1543-1616), người đã thống nhất thiên hạ, đã để lại di huấn như sau:

Cuộc đời con người giống như vác một gánh nặng đi trên con đường dài

(Tokugawa Ieyasu)

Câu nói “Cuộc đời con người” thực chất phản ánh cuộc đời của chính Tokugawa Ieyasu.

Tokugawa Ieyasu là người đã thống nhất thiên hạ, trở thành Shōgun (Tướng quân) và đặt nền móng cho Mạc phủ Tokugawa.

Tuy nhiên, ngay cả khi đã đạt đến đỉnh cao quyền lực, ông vẫn không thể đặt xuống gánh nặng của mình.

“Gánh nặng” ở đây chính là khổ đau, có nghĩa là ngay cả một người như ông cũng không thể thoát khỏi những nỗi khổ trong cuộc đời.

Vì không thể giải thoát khỏi khổ đau, ông đã phải tiếp tục lê bước trên con đường dài vô tận cho đến tận cuối đời.

Nhà văn thiên tài Akutagawa Ryūnosuke (芥川龍之介) cũng từng nói:

Cuộc đời còn khổ đau hơn cả địa ngục.

(Akutagawa Yunosuke)

Trong Phật giáo, địa ngục là một thế giới đầy rẫy khổ đau.

Tuy nhiên, khi nói “cuộc đời còn khổ đau hơn cả địa ngục”, Akutagawa muốn nhấn mạnh rằng cuộc sống này thậm chí còn bi thảm hơn cả những đau khổ trong địa ngục.

Điều này có nghĩa là, ngay cả khi một người có tài năng phi thường, họ vẫn không thể tránh khỏi những nỗi khổ trong cuộc đời.

Nhà triết học Đức Arthur Schopenhauer (1788-1860) cũng từng nói:

Nếu mục đích tồn tại của con người không phải là để chịu khổ, thì có lẽ sự tồn tại của chúng ta đã hoàn toàn lệch khỏi mục đích đó.

(Arthur Schopenhauer)

Schopenhauer nhấn mạnh rằng khổ đau là một phần tất yếu của sự tồn tại.

Nếu con người không sinh ra để chịu khổ, thì cuộc sống của họ dường như đi ngược lại mục đích vốn có, bởi vì ai cũng phải đối mặt với khổ đau không thể tránh khỏi.

Nhà tâm lý học người Áo Sigmund Freud (1856-1939) cũng từng nói:

“Điều tốt nhất mà ta có thể mong đợi trong cuộc đời này, có lẽ chỉ là biến những đau khổ tột cùng thành những bất hạnh tầm thường.”

(Sigmund Freud)

Freud cho rằng khổ đau là điều không thể tránh khỏi trong cuộc sống.

Ngay cả khi ta có thể làm giảm bớt khổ đau, điều đó cũng không có nghĩa là ta có thể hoàn toàn thoát khỏi nó – mà chỉ đơn giản là thay đổi mức độ đau khổ từ lớn thành nhỏ hơn.

Như vậy, bất kể phương Đông hay phương Tây, bất kể thời đại nào, mọi con người đều phải đối mặt với khổ đau.

Dù ở đâu, dù vào thời điểm nào, chân lý “Đời là khổ” (人生は苦なり) luôn đúng.

Nội dung cụ thể của Khổ Đế

Vậy, những khổ đau trong cuộc đời là gì?

Những nỗi khổ này được giải thích chi tiết trong Tứ Khổ Bát Khổ (四苦八苦 – Tứ Khổ Bát Khổ).

Tứ Khổ Bát Khổ bao gồm:

• Tứ Khổ (四苦):
  1. Sinh khổ (生苦): Khổ vì sinh ra.
  2. Lão khổ (老苦): Khổ vì già đi.
  3. Bệnh khổ (病苦): Khổ vì bệnh tật.
  4. Tử khổ (死苦): Khổ vì cái chết.
• Bốn khổ bổ sung, tạo thành Bát Khổ (八苦):
  5) Oán tăng hội khổ (怨憎会苦): Khổ vì phải gặp người mình ghét.
  6) Ái biệt ly khổ (愛別離苦): Khổ vì chia ly với người thân yêu.
  7) Sở Cầu bất đắc khổ (所求不得苦): Khổ vì không đạt được điều mình mong muốn.
  8) Ngũ thịnh ấm khổ (五盛陰苦): Khổ vì chấp trước vào thân xác và tâm trí.

Những nỗi khổ này được ghi chép trong kinh điển như sau:

Khổ Đế bao gồm: Sinh khổ, Lão khổ, Bệnh khổ, Tử khổ, Oán tăng hội khổ, Ái biệt ly khổ, Sở cầu bất đắc khổ, Ngũ thịnh ấm khổ.

(Trích từ Trung A-hàm Kinh (中阿含経 ))

Những nỗi khổ này có thể tránh được không?

Những nỗi khổ trong Tứ Khổ Bát Khổ rất dễ hiểu, vì chúng không phân biệt thời đại, quốc gia, địa vị hay hoàn cảnh sống.

Dù một người giàu có, quyền lực, hay được yêu thương bao bọc, chỉ cần sinh ra làm người, họ chắc chắn sẽ phải trải qua những nỗi khổ này.

Tại sao chúng ta cần tìm hiểu về khổ đau?

Phật giáo giảng dạy con đường để thoát khỏi đau khổ, nhưng chỉ khi nào con người nhận thức rõ về những khổ đau của cuộc đời, họ mới thực sự khao khát học Phật.

Nếu một người không cảm thấy cần thiết phải tìm hiểu về Phật giáo, hoặc không hề có hứng thú với giáo lý nhà Phật, thì lý do duy nhất chính là họ chưa nhận ra bản chất thực sự của chính mình.

Điều này không có nghĩa là họ không hiểu Phật giáo bằng lý trí, mà là họ chưa thực sự cảm nhận nó như một vấn đề của chính bản thân mình.

Khổ đau lớn nhất trong cuộc đời – Tử khổ

Trong 8 nỗi khổ, có câu nói rằng:

“Không có gì đau đớn hơn cái chết.”

Cái chết là nỗi khổ lớn nhất trong cuộc đời con người.

Khi cái chết đến gần:

• Tất cả những gì ta đã cố gắng có được phải để lại phía sau.
• Những người ta yêu thương nhất cũng phải chia xa mãi mãi.
• Cuối cùng, ta ra đi một mình, cô độc đối diện với cái chết.

Và điều quan trọng nhất là:
Không ai có thể tránh khỏi cái chết.

Dù muốn hay không, tất cả mọi người đều phải đối diện với cái chết, không có ngoại lệ.

Như vậy, dù chúng ta có cố gắng đến đâu, cuối cùng cuộc đời này chỉ là một chuỗi đau khổ, rồi kết thúc bằng cái chết.

Tại sao con người phải chịu những nỗi khổ này?

Lý do tại sao con người phải chịu những khổ đau trong cuộc đời được giải thích trong Tập Đế (集諦).

Hãy cùng tìm hiểu nguyên nhân của khổ đau trong phần tiếp theo.

2. Tập đế là gì?

Ví dụ: Chẩn đoán bệnh

Khi một người có triệu chứng đau bụng, việc đầu tiên cần làm là tìm ra nguyên nhân.

Đau bụng có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, chẳng hạn như:

• Ăn phải đồ ăn hư hỏng
• Cảm lạnh do nằm trên nền đất lạnh
• Viêm ruột thừa
• Loét dạ dày
• Ung thư dạ dày

Nếu một người bị ung thư dạ dày, nhưng lại tự phỏng đoán sai rằng:
“Chắc là do mình ăn phải thứ gì đó không tốt”,
rồi bỏ qua triệu chứng, thì tình trạng bệnh sẽ ngày càng nghiêm trọng.

Nếu chẩn đoán sai nguyên nhân, bệnh không những không khỏi mà còn trở nên tồi tệ hơn.

Vì vậy, việc chẩn đoán chính xác và hiểu rõ nguyên nhân gây bệnh là điều vô cùng quan trọng.

Vai trò của Tập Đế trong giáo lý Phật giáo

Cũng giống như vậy, Đức Phật đã giảng dạy chân lý về nguyên nhân của khổ đau, giúp con người hiểu rõ vì sao họ phải chịu khổ trong cuộc đời này.

Nếu không hiểu đúng nguyên nhân gây khổ đau, thì ta sẽ không thể tìm ra con đường giải thoát.

Trong phần tiếp theo, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu Đức Phật đã dạy gì về nguyên nhân dẫn đến khổ đau trong cuộc sống.

Cuộc sống khổ đau là do ai?

Vậy tại sao cuộc đời chúng ta lại đầy rẫy khổ đau?

Thông thường, con người hay nghĩ rằng:

• Do không có tiền nên khổ.
• Do công việc không phù hợp nên khổ.
• Do không thể kết hôn với người mình yêu nên khổ.

Nhưng nếu một người có rất nhiều tiền, có công việc mình yêu thích, kết hôn với người mình yêu, liệu họ có thực sự hạnh phúc không?

Thực tế là:

• Có tiền rồi, con người vẫn nảy sinh lo lắng và bất an về nhiều thứ khác.
• Dù có làm công việc yêu thích, khổ đau vẫn không biến mất.
• Dù kết hôn với người mình yêu, nhưng sống hạnh phúc mãi mãi chỉ có trong chuyện cổ tích.

Tại sao khổ đau vẫn luôn tồn tại?

Vậy, tại sao ngay cả khi có đầy đủ mọi thứ, con người vẫn không thể thoát khỏi khổ đau?

Nguyên nhân không phải do:

• Không có tiền bạc hay tài sản.
• Không có con cái.
• Bị người khác nói xấu.

Nguyên nhân cũng không phải do:

• Thiếu địa vị, danh vọng.
• Thiếu gia đình, vợ chồng, con cái.
• Thiếu tài năng hay nhan sắc.
• Thiếu sở thích hay đam mê.

Như vậy, khổ đau không đến từ sự thiếu thốn những thứ bên ngoài.

Vậy nguyên nhân thực sự của khổ đau là gì?

Đức Phật đã dạy câu trả lời trong Tập Đế, và chúng ta sẽ cùng tìm hiểu điều đó trong phần tiếp theo.

Nguyên nhân của khổ đau nằm ở đâu?

Nguyên nhân của khổ đau không nằm bên ngoài chúng ta, mà nằm ở bên trong chính bản thân chúng ta.Nói cách khác, khổ đau không phải do người khác hay hoàn cảnh xã hội gây ra, mà nguồn gốc thực sự của nó nằm trong tâm của chính chúng ta.人生を苦に染める原因

Nguyên nhân sinh ra khổ đau

Về nguyên nhân tạo ra khổ đau, trước tiên Đức Phật đã dạy về “Phiền não” (煩悩).

Phiền não là những thứ khiến con người đau khổ và lo âu. Tổng cộng có 108 loại phiền não, trong đó có ba loại gây đau khổ lớn nhất, được gọi là Tam Độc (三毒):

1. Tham (欲 – Dục): Lòng tham muốn vô tận.
2. Sân (怒 – Nộ): Sự tức giận, oán hận.
3. Si (嫉 – Đố): Sự đố kỵ, ganh ghét.

Vì sao dục vọng khiến con người đau khổ?

Những thứ con người khao khát như tiền bạc, tài sản, địa vị, danh vọng thực chất đều xuất phát từ lòng tham muốn.

Con người luôn muốn:

• Sở hữu nhiều hơn.
• Được làm điều mình thích.
• Được công nhận, được khen ngợi.
• Sống thoải mái, hưởng thụ.

Tuy nhiên, lòng tham này là vô hạn, không có điểm dừng.

Dù có đạt được bao nhiêu, con người vẫn không bao giờ cảm thấy đủ.

Hơn nữa, niềm vui khi thỏa mãn dục vọng chỉ là tạm thời, chẳng bao lâu nó sẽ phai nhạt đi.

Vì vậy, những gì con người coi là hạnh phúc thực chất chỉ là thứ phù du, không bền vững.

Cả đời chạy theo dục vọng, cuối cùng ta đạt được gì?

Dù biết rằng hạnh phúc đến từ sự thỏa mãn dục vọng là không bền vững, nhưng con người vẫn bị hấp dẫn mạnh mẽ bởi chúng.

Vì vậy, chúng ta cứ mãi chạy theo dục vọng, tiêu tốn cả cuộc đời để theo đuổi một thứ hạnh phúc ngắn ngủi, mà không một lần tự hỏi điều đó có thực sự bền vững hay không.

Nhưng cuối cùng, chúng ta vẫn phải chết, và khi chết đi, tất cả những gì đã dày công tích lũy đều phải bỏ lại phía sau.

Vậy là con người dành cả cuộc đời để theo đuổi dục vọng, nhưng cuối cùng lại ra đi với hai bàn tay trắng.

Văn minh phát triển có giúp con người bớt đau khổ?

Tất cả các lĩnh vực như chính trị, kinh tế, khoa học, y học đều được phát triển với mục tiêu đáp ứng dục vọng của con người.

Tuy nhiên, dù khoa học tiến bộ đến đâu, dù nền kinh tế phát triển như thế nào, khổ đau vẫn không thể bị xóa bỏ.

Bởi vì cội nguồn của khổ đau không nằm ở vật chất hay điều kiện bên ngoài, mà nằm sâu trong tâm trí của con người.

Làm sao để giải thoát khỏi khổ đau?

Ngoài dục vọng, con người còn bị chi phối bởi 107 loại phiền não khác.

Chính vì bị những phiền não này điều khiển, chúng ta phải chịu khổ đau suốt cuộc đời, và cuối cùng chết đi trong đau đớn.

Vậy, làm thế nào để thoát khỏi những khổ đau này?

Phật giáo chính là con đường giúp con người giải thoát khỏi đau khổ và đạt được hạnh phúc chân thật.

3. Diệt Đế là gì?

Diệt Đế (滅諦 – Mettai) là chân lý về hạnh phúc chân thật.

Từ khi sinh ra, con người luôn sống trong đau khổ và mê muội, vì vậy không ai thực sự biết hạnh phúc chân thật là gì.

Tất cả các lĩnh vực như chính trị, kinh tế, khoa học, y học đều hướng đến mục tiêu mang lại hạnh phúc cho con người.

• Chính trị cố gắng giảm thiểu chiến tranh.
• Kinh tế cố gắng tăng cường nguồn cung lương thực.
• Khoa học cố gắng cải thiện đời sống con người.
• Y học cố gắng giảm bớt bệnh tật.

Tuy nhiên, hạnh phúc thực sự vẫn là thứ con người chưa thể nắm bắt được.

Hạnh phúc là gì?

Trong suốt hơn hai nghìn năm, các nhà triết học đã cố gắng định nghĩa hạnh phúc chân thật:

• Có phải đó là việc trau dồi đạo đức?
• Hay là đạt được trạng thái thư thái về tinh thần?
• Hay là biết chấp nhận và hài lòng với hoàn cảnh hiện tại?
• Hay là giữ tâm luôn bình thản trước mọi biến động?

Nhưng cho đến nay, con người vẫn chưa có câu trả lời chính xác cho câu hỏi hạnh phúc thực sự là gì.

Nhà triết học Thụy Sĩ Carl Hilty đã viết trong cuốn “Luận về hạnh phúc” rằng:

“Không có ai là không mong cầu hạnh phúc.”
“Không có tư tưởng nào phổ biến hơn mong muốn được hạnh phúc.”
“Tuy nhiên, nội dung của hạnh phúc là gì, và liệu hạnh phúc có thể tìm thấy trong thế giới này hay không, vẫn còn là một câu hỏi chưa có sự đồng thuận.”

(Trích từ “Luận về hạnh phúc” – Carl Hilty)

Tâm lý học cũng tìm kiếm hạnh phúc

Ngay cả trong tâm lý học, có nhiều giả thuyết về hạnh phúc thực sự:

• Phải chăng hạnh phúc là sự thỏa mãn dục vọng?
• Hay đó là khi con người đắm chìm trong đam mê và đạt được trạng thái “dòng chảy” (flow)?
• Hay là cảm giác có ý nghĩa khi bản thân hòa vào một điều gì đó lớn lao hơn chính mình?

Mặc dù tất cả những điều này đều có thể mang lại hạnh phúc, nhưng chúng chỉ là niềm vui tạm thời, không phải hạnh phúc vĩnh hằng.

Hạnh phúc chân thật theo Đức Phật

Mặc dù con người đã suy ngẫm và truy cầu hạnh phúc suốt hàng nghìn năm, nhưng hạnh phúc thực sự là gì vẫn còn là một câu hỏi chưa có lời giải đáp.

Vì vậy, Đức Phật đã giảng dạy rằng:

“Có một trạng thái hạnh phúc không bao giờ thay đổi, đó là thế giới nơi phiền não đã được diệt trừ hoàn toàn – Niết Bàn (涅槃 – Nirvāṇa).”

Đây chính là mục tiêu tối thượng của Phật giáo.

Tuy nhiên, vì con người vốn không thể hoàn toàn diệt trừ phiền não, nên Đức Phật đã dạy rằng chúng ta có thể đạt được một trạng thái hạnh phúc chân thật ngay trong cuộc sống này.

Vậy hạnh phúc chân thật đó là gì?

Hãy cùng tìm hiểu trong phần tiếp theo.

4. Đạo Đế là gì?

Đạo Đế (道諦 – Dōtai) là chân lý về con đường dẫn đến hạnh phúc chân thật.

Theo nghĩa hẹp, Đạo Đế chính là Bát Chánh Đạo (八正道 – Hasshōdō), con đường đầu tiên mà Đức Phật đã giảng dạy.

Trong kinh điển, Đạo Đế được giảng như sau:

“Thế nào là Chân lý về con đường diệt khổ (Khổ Diệt Đạo Thánh Đế – 苦滅道聖諦)?”
“Đó là Chánh Kiến, Chánh Tư Duy, Chánh Ngữ, Chánh Nghiệp, Chánh Mạng, Chánh Tinh Tấn, Chánh Niệm, Chánh Định.”

Như vậy, Đạo Đế chính là Bát Chánh Đạo, con đường giúp con người diệt trừ phiền não và đạt được hạnh phúc chân thật.

(→ Tìm hiểu thêm về Bát Chánh Đạo TẠI ĐÂY)

Những con đường khác Đức Phật đã giảng dạy

Ngoài Bát Chánh Đạo, Đức Phật còn giảng dạy nhiều phương pháp thực hành thiện nghiệp khác để giúp con người hướng đến giải thoát.

Khi thực hành theo giáo pháp của Đức Phật, con người sẽ dần nhận ra bản chất thật sự của chính mình, vốn bị che lấp bởi phiền não.

Nhờ đó, chúng ta sẽ thấy được tận gốc rễ của khổ đau, thứ mà nếu không nghe Phật pháp, chúng ta sẽ không bao giờ nhận ra.

Và cuối cùng, con đường này sẽ dẫn chúng ta đến hạnh phúc chân thật, giải thoát khỏi khổ đau của cuộc đời.